/ B&F Plus / Kompanije sa jugoistoka Evrope gube konkurentnost na razvijenijim tržištima?
BiF Analize Čitajte B&F online

Kompanije sa jugoistoka Evrope gube konkurentnost na razvijenijim tržištima?

This post has already been read 1016 times!

Načelo “ista cena za isti rad” uključeno je u izmenjenu Direktivu o upućivanju radnika iz jedne EU zemlje u drugu. Dok sindikalci opravdano slave, privrednici istočne Evrope opravdano brinu.

Nedavna vest o izmenama evropske Direktive o upućivanju radnika definitivno zaslužuje čitanje iz više uglova. Pri tome nisu svi optimistični, kao što bi se moglo pomisliti prema npr. sindikalnim reakcijama. Najpre, podsetimo da je u osnovi reč o zaštitnoj regulaciji pojedinih radnih prava onih ljudi koje njihovo preduzeće šalje na određeni privremeni posao u inostranstvu, s tim da su i polazišna i odredišna zemlja u sastavu EU. Dobar primer su hrvatske građevinske firme na projektima u Nemačkoj. Prema podacima Evropske komisije, Hrvatska ima najbrže rastući broj tako angažovanih radnika koji se, inače, nazivaju izaslanim ili detaširanim. Godine 2015. bilo ih je gotovo 40.000, od čega u Nemačkoj točno dve trećine.

Hrvatske firme na tim poslovima ne nalaze prednost samo u višim cenama projekata na Zapadu. One u poređenju sa tamošnjom konkurencijom prolaze bolje i sa ulaznim troškom, jer njihovi radnici iz Hrvatske – zapravo rad tih radnika – košta manje nego što je slučaj na nemačkom tržištu. Taj deo igre su najjače članice EU, Nemačka i Francuska, odlučile da promene, pa će izaslani radnici primati naknadu koliku prosečno dobijaju i nemački radnici, uz iste dodatke na platu. Do sada im je garantovan samo minimalni dohodak po zakonu države-domaćina.

Hrvatski sindikati s razlogom su proslavili novo lice direktive, uzme li se u obzir neposredni efekat na status rada. U taj aspekt borbe za radnička prava uložen je nemali trud, pa je u maju otvoreno u Zagrebu i Savjetovalište za upućene radnike, u organizaciji Saveza samostalnih sindikata Hrvatske, uz pomoć Nemačkog saveza sindikata, finansirano javnim novcem EU. Bila je to dugo iščekivana potpora velikom broju onih kojima poslodavci duguju hiljade evra za plate i doprinose, ili ih zakidaju na boravišnim i gradilišnim uslovima. Radnici ostavljeni da se sami brinu o sebi, očekivano su često zaplašeni mogućnošću gubitka radnog mesta u slučaju prigovaranja. O tome u SSSH-u znaju mnogo toga, u detalje, do svedočanstava o dodatnim preprekama kao što su nedorečeni službeni formulari i neusklađeni zakoni između država.

Doza skepse

Poverenje u jaču sistemsku zaštitu radnika donekle zadobija spoznaja da se o inspekciji sprovođenja ove regulacije, jednako u rutinskom nazoru i reakciji na prijave, mora pobrinuti zemlja-domaćin. Pa u slučaju Nemačke to valjda izgleda povoljno, ali otkriće se da je po sredi idealizovanje posvećeno tzv. uređenim državama. Jasno, teško je prevideti da standardi zaštite rada na severozapadu EU danas generalno stoje bolje nego u postsocijalističkim zemljama. No ipak pomnije obratimo pažnju na evidentnu i na potencijalnu motivaciju država i ekonomija koje su poradile na izmenama ove direktive. Momenat poklapanja njihovog interesa sa potrebama radništva sa Istoka, tako će se verojatno pokazati dosta kratkoročnim.

I dok su se jedne strane na izmenama ustrajale Njemačka i Francuska, a uz njih i Belgija kao treći najveći EU-domaćin za izaslane radnike, nasuprot njih je stalo desetak zemalja sa (jugo)istoka kontinenta. Hrvatska je čak jedna od onih članica kontinentalnog saveza koje su na predmet direktive aktivno uložile tzv. žuti karton, zahtevajući posebni monitoring većanja o izmenama. I u pravu su oni koji na to gledaju sa željom da Hrvatska i ostali iz istog društva makar ponekad budu tako lake ruke i u odbrani radništva, ne tek poslodavaca.

Ali, niti je ova podela tako ocrtana iz razloga zapadnjačkog nužno istančanijeg socijalnog osećaja, niti zato što su istočnije vlasti baš sasvim jednoznačno mekše prema kapitalu. Jer, taj drugi, ekonomski i politički slabiji deo Evropske unije, određen je i ponekim dodatnim objektivnim ograničenjima. Nemačka, francuska i belgijska preduzeća u startu imaju prednost na svom terenu po gotovo svim usporednim parametrima, u odnosu na istočnjačku konkurenciju, osim po trošku rada. Iza njih stoji daleko izdašniji kreditni aparat, bogatiji naučno-istraživački i inovacioni sistem, a i kudikamo potentniji međunarodni lobiji. Zasad jedini realan izlaz privrednicima iz slabijih ekonomija zaista jeste obaranje cene rada i, ništa manje, sužavanje opsega poreza, a to se opet svodi na sistemsko zakidanje najširih slojeva.

Tržište ulaznih neravnopravnosti

Pobunjene vedete EU koje danas hvalimo iz sindikalnog ugla, međutim, u svim drugim prilikama zagovaraće upravo niže plate na istoku i jugu Evrope. Ne treba se nimalo zavaravati: izmene Direktive o upućivanju nije zahtevao nikakav diskretni proradnički gremij u srcu EU, nego posredništvo zapadnjačkih preduzeća kojima inostrani gosti u fahu znače opasnu pretnju. I jedan je odnos potonjima namenjen kada dolaze na izvođenje projekata u središtu kontinentalne asocijacije, a sasvim oprečan za njihovu kućnu praksu spram radnika i poslovanja uopšte. A taj se dvojaki tretman ogleda na nebrojene načine koje ne registruje samo protokol Evropskog parlamenta. Dovoljno je da se setimo permanentnih sugestija Svetske banke i MMF-a koje insistiraju na takozvanim poreskim reformama i još takozvanijim fleksibilizacijama radnog prava.

Ovo naravno nije pokušaj da se dovede u sumnju opravdanost načela po kojem svako za isti rad na istom mestu zaslužuje istu naknadu. Problem je sa više nego izvesnim efektom koji sledi u pogledu preduzeća na otvorenom EU tržištu sa konkursima za projekte. U toj priči, kao što shvataju kandidati iz postsocijalističkih zemalja, jednostavno, oni ubrzo neće više moći da učestvuju.

Rešenje ovog problema ne leži ni u pristanku na lošije plate za njihove radnike na Zapadu. Ono bi se moralo tražiti u izmeni šire političke perspektive koja se uobičajeno promatra kao bogomdana, a koja nimalo ne propituje smisao otvaranja tržišta uz okolnosti značajnih ulaznih neravnopravnosti među konkurentima u biznisu. Naprotiv, cinici bi rekli kako čitav taj naopaki aranžman tome i služi, da bi kapital brže i lakše konvergirao prema tačkama više gustoće, i da bi mesta manjeg otpora još više oslabila. No za kontru tome ipak trebamo nešto više od žutih kartona iz redova ovakvih europarlamentaraca. Za početak, recimo, pomogli bi socijalno motivisaniji zastupnici i njihovo insistiranje na bitno drugačijem pristupu temi.

 
Igor Lasić
Izvor: Bilten

Send Us A Message Here

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Close