Iznenadna želja EU da se potpuno osamostali od SAD, vojno, ekonomski i tehnološki, ima samo jednu manu – nema puno veze sa realnošću. Kako bi to slikovito objasnio Donald Tramp, „sve karte su u mojim rukama“, od energije, naoružanja, finansijskog sistema, društvenih mreža, operativnih sistema za računare i mobitele, serverskih kapaciteta, do praktično čitavog interneta.
EU je početkom januara zahvatila patriotska groznica, nakon što je američki predsjednik Donald Tramp najavio da će SAD preuzeti Grenland, milom ili silom. Za EU to je bila kap koja je prelila čašu.
Evropljanima se od ranije nije baš dopadala ni ideja da će rat u Ukrajini biti završen američko-ruskim dogovorom, o čijim generalnim odredbama će Evropljani biti upoznati naknadno, ako i kada Donald ugrabi slobodnog vremena između dvije partije golfa.
Još manje im se dopadala ideja da će oni uvoziti američku robu bez carine, dok će SAD naplaćivati carinu i određivati kvote za robe iz EU po svom nahođenju.
Ali, sve su ovo nekako ćutke progutali, sve dok na red nije došao Grenland. Evropski mediji su se iznenada našli preplavljeni zahtjevima brojnih komentatora i ponekog političara, svi uglavnom iz Zapadne Evrope, koji su pozivali da se Americi konačno pokažu zubi i dokaže da Evropljani nisu američki vazali već globalna supersila, ako ne jača od SAD, onda barem u istoj ravni.
Ne može to tako sa nama
Prijedlozi za kažnjavanje Amerikanaca kretali su se od uvođenja posebnih nameta na američke IT kompanije, stvaranja EU vojske naoružane i vlastitim atomskim arsenalom, hitne ekonomske i vojne okupacije Grenlanda da bi se spriječila njegova ekonomska i vojna okupacija od strane SAD, pa do zatvaranja američkih baza u EU i protjerivanja američkih vojnika sa svetog evropskog tla.
U prvi mah bilo je teško odrediti da li se tu radi o satiričnim tekstovima, ili autori ozbiljno vjeruju da bi članice EU bile u stanju da efektivno objave rat SAD. Scene gdje bi njemački i italijanski vojnici na juriš zauzimali američke baze i protjerivali razoružane američke vojnike preko Atlantika, ne bi prošle ni u trećerazrednim filmovima naučne fantastike.
Realno, šansa da dođe do oružanog sukoba i narodno-oslobodilačkog rata EU protiv SAD, jednostavno ne postoji. Amerika neće bombardovati EU, američke trupe neće pod okriljem noći izvoditi napade na lidere EU u Parizu, Berlinu, Rimu, i neće biti „Evropske oluje“. Ne zato što SAD strahuje od moćne evropske armade, već jednostavno što za tim nema nikakve potrebe.
Čak iako bi se EU usudila otvoreno suprotstaviti SAD, uključujući i spremnost na vojni sukob, SAD bi mogle baciti EU na koljena bez ispaljenog metka, sa par komandi otkucanih na kompjuterskoj tastaturi. I time bi sve bilo završeno.
Kina i Rusija imaju alternative, EU nema
SAD ima Facebook, Instagram, X, Google, Bing, Gmail, Outlook,Youtube, TikTok, Microsoft, Office, Amazon, Apple, Oracle, Zoom, Signal, WhatsUp, Paypal, Stripe, Visa, Mastercard.
Kina ima svoje verzije u vidu WeChat, Weibo, Harmony OS, Taobao, Temu, Aliexpress, Baidu, Bilibili, WeChat Pay, Union Pay. Rusija ima svoje alternative u formi VK, Telegrama, Yandex-a, Rutube, Mir platne kartice.
A EU? EU nema ništa. Nema evropskog Facebooka, Instagrama ili X-a. Nema globalne web pretraživače, nema email provajdere koji imaju kapacitete da daju besplatan email milijardama građana. Nema svoj Youtube, nema svoj operativni sistem za računare i mobitele. Nema serverske farme, koje od milja nazivamo „cloud“. Nema svoj WhatsUp, Signal ili Viber.
Ukratko, EU ekonomija i funkcionisanje čitave zajednice u potpunosti zavise od šačice američkih kompanija, za koje, iako posluju globalno, prvenstveno važe zakoni SAD, čak i kada se direktno kose sa zakonima zemalja gdje ove kompanije posluju.
U potrazi za uštedama i želji da se u potpunosti informatizuju, u EU državni i paradržavni organi, od porezne uprave, zdravstvenog osiguranja, vojske, policije i ostalih ministarstava, svoju kompletnu dokumentaciju i podatke prebacili su u „cloud“. Ista je situacija i sa bankama, osiguravajućim društvima, energetskim i svim drugim velikim kompanijama.
Većina tih „oblaka“ je u vlasništvu američkih kompanija, Amazona, Google-a, Microsofta, i sasvim je nebitno da li se oni fizički nalaze u Evropi ili negdje drugo. Američki sudovi su davno presudili da bez obzira gdje su fizički smješteni serveri američkih kompanija, oni su pod jurisdikcijom američkih zakona.
Davno su stručnjaci iz IT-a upozoravali da je „cloud“ ništa drugo nego tuđi kompjuter, te da bez čuvanja domaćih podataka na vlastitim serverima nema ni nezavisnosti, ni sigurnosti. Na ova upozorenja niko se nije obazirao, jer „cloud“ zvuči tako „cool“.
Ako se Donald naljuti…
Izvršna naredba američkog predsjednika tako bi bila dovoljna da Amazon, Microsoft, Google i sve ostale američke kompanije, blokiraju pristup EU institucijama, građanima i njihovim podacima na američkim serverima. I time moderna država prestaje da funkcioniše i pretvara se u anarhiju u roku od 48 sati.
Ove prijetnje postaju svjesni i u EU, ali kratkoročnog rješenja nema. Evropske kompanije imaju tek jednu trećinu od ukupnih trenutnih kapaciteta servera u Evropi, tako da jednostavno nema mjesta da se svi podaci presele iz američkog u EU „cloud“, čak i kada bi Evropljani iznenada odlučili da to urade. Teoretski, EU bi mogla možda da se preseli na kineski „cloud“, ili da zamoli Ruse da vide imaju li oni viška slobodnog prostora na svojim serverima, mada je ova opcija malo vjerovatna.
Milioni građana u EU koriste Gmail ili Outlook, kao svoj primarni i često jedini email, koji je istovremeno i njihov glavni identifikacijski mehanizam koji im omogućuje pristup bankarskom računu, zdravstvenom osiguranju, poreznoj upravi, ukratko svim ključnim funkcijama za svakodnevni život. Blokiranjem pristupa njihovom emailu kod američkih kompanija, istih onih kompanija kod kojih su pohranjeni i svi podaci države, i obični smrtnici praktično preko noći gube sve, novac, lijekove, dokaze o izmirenim obavezama, uspomene.
Društvene mreže, takođe su američke. X, Facebook, Instagram, odnedavno i TikTok, postali su i dominantan kanal za komunikaciju političara i državnih institucija sa građanima, jer su tradicionalni mediji na putu da podijele sudbinu dinosaurusa. Tako bez društvenih mreža nastupa i informacijsko zamračenje i širenje panike je garantovano.
Čitava EU u američkom „oblaku“
Ne treba posebno ni pominjati da su Visa i Mastercard takođe američke kompanije koje nemaju pandana u EU i da bez njih, praktično, nastupa finansijski kolaps. Šlag na torti je Office365, koji Microsoft tako uspješno nameće korisnicima. Za razliku od „starinskog“ MS Office, gdje su i softver i dokumenta sretno koegzistirali na vašem računaru, Office365 preselio je i njih u „oblak“, iako većina korisnika nije toga svjesna.
Blokiranjem Office365, i male i srednje firme, koje su se oduprle trendu zvaničnog prebacivanja poslovanja u „oblak“, takođe bi krahirale jer su i ne znajući, i oni svoje poslovanje i podatke ipak preselili na servere kojima gazduje Microsoft.
U poređenju sa informatičkom apokalipsom EU, uzrokovanom jednostavnim američkim pritiskom na dugme, nuklearna zima i ne izgleda tako strašno. Lideri EU sada na brzinu pokušavaju da nađu alternative, od francuske aplikacije Visio koju bi država da nametne dekretom kao zamjenu za Zoom i Google Meet, pa do njemačkih pokušaja da sklepaju na brzinu alternativu za MS Office, prepakujući postojeće open source aplikacije, kao što su LibreOffice i Nextcloud i plasirajući to kao novi domaći proizvod.
Ali, sve ovo je premalo i prekasno. Moguće je napraviti evropsku alternativu američkoj IT dominaciji, što pokazuju primjeri Kine i Rusije, ali za to treba vremena, novca, jasna vizija i politička volja. EU bi možda mogla nekako naći pare, ali uprkos bombastičnim govorima njenih lidera i dalje im nedostaje stvarna politička volja, jasnu viziju nikada nisu ni imali a i vremena je sve manje.
Dražen Simić
Biznis i finansije 243, mart 2026.
Ilustracija: Gemini