Naučnici su otkrili da način na koji se Zemljine tektonske ploče pomeraju ima veliku, do sada potcenjenu ulogu u klimatskim promenama.
Naime, znali smo da ugljen-dioksid izlazi na površinu na mestima gde se tektonske ploče sudaraju ali sada znamo da se isto dešava i kada se razmiču, stoji u studiji istraživača sa Univerziteta u Sidneju i Univerziteta u Melburnu objavljena u časopisu Communications Earth & Environment.
Novo otkriće o emisiji štetnog gasa
Do sada je bilo poznato da na mestima na kojima se tektonske ploče sudaraju nastaju lanci vulkana poznati kao vulkanski lukovi. Topljenje povezano sa tim vulkanima oslobađa na Zemljinu površinu ugljenik koji je hiljadama godina bio zarobljen u stenama.
Upravo ti vulkanski lukovi smatrani su donedavno emiterima najveće količine ugljen-dioksida u atmosferu. Međutim, australijski naučnici tvrde da su srednjeokeanski grebeni i kontinentalni riftovi, dakle mesta gde se tektonske ploče razmiču, igrali znatno važniju ulogu u pokretanju ugljeničkih ciklusa odnosno geoloških procesa koji utiču na klimu.
Razlog tome je činjenica da svetski okeani izdvajaju i zadržavaju ogromne količine ugljen-dioksida iz atmosfere i to uglavnom u stenama na morskom dnu. Tokom hiljada godina, ovaj proces može dovesti do formiranja stotina metara debelih sedimenata bogatih ugljenikom.
Kako se te stene zatim, pokretane tektonskim pločama, pomeraju po Zemlji, one mogu dospeti do zona subdukcije – mesta gde se tektonske ploče sudaraju. Tada se njihov ugljen-dioksid ponovo oslobađa u atmosferu.
Prirodni uzrok zagrevanja planete
Ovaj proces je poznat kao „duboki ciklus ugljenika“. Da bi pratili tok ugljenika između Zemljine rastopljene unutrašnjosti, okeanskih ploča i atmosfere, naučnici su koristili kompjuterske modele koji prikazuju kako su se tektonske ploče kretale tokom geološkog vremena.
Zahvaljujući njima uspeli su da popišu glavne „greenhouse“ i „icehouse“ klimatske periode tokom poslednjih 540 miliona godina.
Tokom „greenhouse“ perioda (kada je Zemlja bila toplija) u atmosferu se oslobađalo više ugljen-dioksida nego što se vezivalo u stenama koje ga sadrže. Nasuprot tome, tokom „icehouse“ perioda ovaj gas se više vezivao u okeanima što je snižavalo njegov nivo u atmosferi i dovodilo do zahlađenja.
Jedan od ključnih zaključaka studije jeste presudna uloga dubokomorskih sedimenata u regulisanju količine ugljen-dioksida u atmosferi. Budući da se Zemljine tektonske ploče sporo kreću, one prenose sedimente bogate ugljenikom, koji se na kraju vraćaju u unutrašnjost planete kroz proces poznat kao subdukcija. Ovaj proces je jedan od glavnih faktora koji određuje da li se Zemlja nalazi u „greenhouse“ ili „icehouse“ stanju.
Šta to znači za sve nas?
Zapravo ne mnogo jer je kretanje tektonskih ploča, a samim tim i zagrevanje planete koje ono uzrokuje, nešto na šta ne možemo da utičemo. Ali naučnici koji su sproveli ovu studiju kažu da sada bar znamo da na klimatske promene ne utiče samo ugljen-dioksid u atmosferi već kombinacija njega i onog koji se oslobađa iz sedimenata na morskom dnu.
Mi dakle možemo uticati na količinu ugljen-dioksida koju sami oslobađamo ali ne i na onu koju oslobađaju stene. No, zahvaljujući ovakvim studijama možemo bolje predvideti nadolazeće klimatske scenarije i pokušati da umanjimo štetu koju prouzrokuje zagrevanje.
Izvor: The Conversation
Foto: Noaa, Unsplash