Prema rangiranju konsultantske kuće Mercer, najbolji penzioni sistemi na svetu prošle godine su bili holandski, islandski i danski.
Za razliku od našeg penzionog sistema zasnovanog na doprinosima zaposlenih koji često nisu dovoljni za isplatu penzija i koji zato dotira država (primera radi, prošle godine je petina ukupnih sredstava za penzije došla iz budžeta), ove tri zemlje obezbeđuju penzije iz više izvora.
Zašto je Holandija na prvom mestu?
Holandski penzioni sistem važi za jedan od najstabilnijih i najbolje organizovanih na planeti. Zasniva se na tri stuba koje čine država, poslodavac i privatna štednja.
Naime, svi koji žive ili rade u Holandiji automatski stiču pravo na državnu penziju koja se finansira iz doprinosa trenutno zaposlenih. Drugi stub ovog sistema je penzija koja se dobija preko poslodavca pošto veliki broj zaposlenih u toj zemlji ima obavezni ili kolektivni penzioni fond preko firme. Ako to nemaju onda obično sami zaposleni ili njihov poslodavac dodatno uplaćuju u penzioni fond. Holandija ima veoma velike penzione fondove koji upravljaju stotinama milijardi evra. Treći stub su privatna štednja ili ulaganja, koje koriste oni sa „rupama“ u radnom stažu, samozaposleni ili osobe koje žele da imaju veće penzije.
Iz toga razloga su holandske penzije među najvišima u svetu u odnosu na plate. OECD procenjuje da one iznose od 90 do 96% prosečne zarade.
Sličan model i na Islandu
I islandski penzioni sistem se bazira na pomenuta tri stuba, s tim što je tamo državna penzija obično mala, odnosno socijalna, ali je uplaćivanje u velike i moćne penzione fondove obavezno. Doprinosi koji se uplaćuju tim penzionim fondovima nisu zanemarljivi – njima ide oko 15,5% od plate, s tim što radnik plaća oko 4% a poslodavac oko 11,5%. Fondovi zatim ulažu taj novac, zarađuju, i od toga isplaćuju penzije. Naravno, postoji opasnost i da neće uvek na svakom ulaganju zaraditi i zato je važno da diverzifikuju investicije. Osim ova dva stuba, Island ima i dobrovoljnu privatnu štednju za koju nudi poreske olakšice. Zato dobar deo Islanđana i na ovaj način obezbeđuje svoju penziju.
Međutim, islandske penzije su ipak manje od holandskih, i prema OECD-u se kreću između 75 i 90% od onoga što su radnici prethodno zarađivali.
Ovo nije trulo u državi Danskoj
Danski penzioni model se takođe zasniva na više stubova. Kako piše Kamatica, prvi stub čini osnovna državna penzija uz obavezne doprinose koji se uplaćuju u državni fond, koji potom uplaćena sredstva investira na tržištu kapitala. Drugi stub predstavlja korporativna penzija koju uplaćuje oko dve trećine zaposlenih. Ona se uplaćuje preko firme takođe velikim penzionim fondovima koji dalje obrću taj novac. Doprinosi su podeljeni između poslodavca i radnika i često se kreću od 12 do 18% zarade. Ovaj model je u sadašnjem obliku razvijen tokom 1980-ih godina, u periodu ekonomske krize, inflacije i budžetskih problema.
Visina penzije u Danskoj kreće se između 75 i 85% prethodne neto plate za prosečnog radnika.
Foto: blickpixel, Pixabay