Između 1991. i 2024. godine populacija 17 tipičnih vrsta leptira koji žive na evropskim livadama smanjena je za 47 odsto, pre svega zbog propadanja staništa, klimatskih promena i promena u načinu korišćenja zemljišta.
Leptiri nisu važni samo zbog svoje uloge u oprašivanju i lancu ishrane. Zbog velike osetljivosti na temperaturu, padavine, vegetaciju i stanje staništa, oni su i svojevrsni biološki pokazatelji promena u životnoj sredini.
Naučnici, međutim, pad populacije leptira ne pripisuju isključivo klimatskim promenama. Među glavnim uzrocima su gubitak i degradacija staništa, intenziviranje poljoprivrede, promene u korišćenju zemljišta i fragmentacija prirodnih područja, dok klimatske promene dodatno pojačavaju pritisak na već ugrožene vrste.
Leptiri se sele ka višim predelima
Istraživanja u Grčkoj već pokazuju kako zajednice leptira menjaju svoj način života usled rasta temperatura.
U Nacionalnom parku Dadija, na severoistoku zemlje, naučnici su uporedili populacije leptira zabeležene 1998. godine sa istraživanjima sprovedenim 2011. i 2012. godine. U tom periodu prosečna godišnja temperatura u ovom području porasla je za oko 0,95 stepeni Celzijusa.
Vrste karakteristične za niže predele postale su brojnije, dok su neke vrste koje žive na većim nadmorskim visinama počele da se povlače. Naučnici smatraju da su ove promene povezane sa dugoročnim promenama u životnoj sredini, uključujući zagrevanje klime.
Istraživanja na Olimpu pokazuju da bi mnogi oprašivači, uključujući leptire, mogli da izgube pogodna staništa i pomere se ka višim nadmorskim visinama.
Međutim, nisu sve vrste u istoj poziciji. Dok neke mogu da promene područje na kojem žive ili prošire svoj areal, vrste koje već nastanjuju najviše planinske predele imaju sve manje prostora za povlačenje.
Kada nestane leptir, pogledajte biljku
Zabrinjavajuć primer dolazi sa planine Falakro na severu Grčke. Ona je nekada bila stanište balkanskog endemskog leptira Polyommatus orphicus i biljke Onobrychis alba, kojom se hrane njegove larve.
Istraživači su 2024. godine obišli šest lokacija na kojima je ova vrsta ranije potvrđena, ali nisu pronašli ni leptira ni biljku od koje zavisi njegov opstanak.
Na tom području zabeležena je ozbiljna degradacija staništa, uključujući prekomernu ispašu i propadanje vegetacije, dok su klimatske promene i neuobičajeno sušan period navedeni kao mogući dodatni faktori.
Naučnici ipak nisu proglasili leptira izumrlim, jer nedostatak opažanja nije dovoljan dokaz za potpuni nestanak vrste. Ali činjenica da na nekadašnjim staništima nije pronađena ni vrsta ni biljka od koje zavisi izazvala je ozbiljnu zabrinutost zbog mogućeg lokalnog izumiranja.
Glasnici promena
Promene u populaciji leptira pokazuju koliko su ekosistemi međusobno povezani. Opstanak pojedinih vrsta zavisi od određene biljke, biljka od odgovarajućeg staništa, a stanište od niza klimatskih i drugih uslova.
Zato pad broja leptira nije samo priča o jednom insektu. On može biti signal mnogo većih promena u ekosistemu.
Klimatske promene mogu uticati i na vreme pojavljivanja i razmnožavanja insekata. Ako leptiri počnu da se pojavljuju ranije, a biljke kojima se hrane ne prilagode svoj životni ciklus istim promenama, može doći do poremećaja u čitavom ekosistemu.
Evropski podaci o padu populacije livadskih leptira za 47 odsto zato predstavljaju upozorenje o stanju biodiverziteta. Leptir, zapravo, nije cela priča, on je glasnik promena koje se već događaju u prirodi.
Izvor: Greek reporter
Foto: erik_karits, Pixabay